Table of Contents
लघुत्तम समापवर्तक (LCM) और महत्तम समापवर्तक (MCM)
- भिन्नों का ल0स0 = अशों का ल0स0 /हरों का म0स0
- भिन्नों का म0स0 = अशों का म0स0 /हरों का ल0स0
- ल0स0 × म0स0 = पहली संख्या × दूसरी संख्या
- ल0स0 = (पहली संख्या × दूसरी संख्या)÷म0स0
- म0स0 = (पहली संख्या × दूसरी संख्या) ÷ ल0स0
- पहली संख्या = (ल0स0 × म0स0) ÷ दूसरी संख्या
- दूसरी संख्या = (ल0स0 × म0स0) ÷ पहली संख्या
वास्तविक संख्या
परिमेय संख्या
अपरिमेय संख्या
पूर्णाक संख्या
वर्गमूल
1 से लेकर 15 तक की संख्याओं का वर्गमूल (squqre root) :-
| √1=1√1=1 | √6=2.449√6=2.449 | √11=3.317√11=3.317 |
| √2=1.41421…√2=1.41421… | √7=2.646√7=2.646 | √12=3.464√12=3.464 |
| √3=1.73205…√3=1.73205… | √8=2.828√8=2.828 | √13=3.606√13=3.606 |
| √4=2√4=2 | √9=3√9=3 | √14=3.714√14=3.714 |
| √5=2.23606…√5=2.23606… | √10=3.162√10=3.162 | √15=3.873√15=3.873 |
कुछ महत्वपूर्ण संख्याओं का वर्गमूल (squqre root) :-
| √1=1√1=1 | √121=11√121=11 | √441=21√441=21 | √961=31√961=31 | √1681=41√1681=41 |
| √4=2√4=2 | √144=12√144=12 | √484=22√484=22 | √1024=32√1024=32 | √1764=42√1764=42 |
| √9=3√9=3 | √169=13√169=13 | √529=23√529=23 | √1089=33√1089=33 | √1849=43√1849=43 |
| √16=4√16=4 | √196=14√196=14 | √576=24√576=24 | √1156=34√1156=34 | √1936=44√1936=44 |
| √25=5√25=5 | √225=15√225=15 | √625=25√625=25 | √1225=35√1225=35 | √2025=45√2025=45 |
| √36=6√36=6 | √256=16√256=16 | √676=26√676=26 | √1296=36√1296=36 | √2116=46√2116=46 |
| √49=7√49=7 | √289=17√289=17 | √729=27√729=27 | √1369=37√1369=37 | √2209=47√2209=47 |
| √64=8√64=8 | √324=18√324=18 | √784=28√784=28 | √1444=38√1444=38 | √2304=48√2304=48 |
| √81=9√81=9 | √361=19√361=19 | √841=29√841=29 | √1521=39√1521=39 | √2401=49√2401=49 |
| √100=10√100=10 | √400=20√400=20 | √900=30√900=30 | √1600=40√1600=40 | √2500=50√2500=50 |
कुछ महत्वपूर्ण संख्याओं का वर्गमूल (Cube root) :-
| ∛1=1∛1 = 1 | ∛125=5∛125 = 5 | ∛729=9∛ 729= 9 | ∛2197=13∛2197 = 13 | ∛4913=17∛4913 = 17 |
| ∛8=2∛8 = 2 | ∛216=6∛ 216= 6 | ∛1000=10∛1000 = 10 | ∛2744=14∛2744 = 14 | ∛5832=18∛ 5832= 18 |
| ∛27=3∛27 = 3 | ∛343=7∛343 = 7 | ∛1331=11∛1331 = 11 | ∛3375=15∛ 3375= 15 | ∛6859=19∛6859 = 19 |
| ∛64=4∛64 = 4 | ∛512=8∛512 = 8 | ∛1728=12∛1728 = 12 | ∛4096=16∛4096 = 16 | ∛8000=20∛8000= 20 |
संख्याओं का वर्गमूल (दशमलव में) :-
| √.1=0.32√.1=0.32 | √.2=0.45√.2=0.45 | √.3=0.55√.3=0.55 | √.4=0.63√.4=0.63 | √.5=0.71√.5=0.71 |
| √.6=0.77√.6=0.77 | √.7=0.84√.7=0.84 | √.8=0.89√.8=0.89 | √.9=0.95√.9=0.95 | √.10=0.32√.10=0.32 |
घनमूल
प्रतिशत
लाभ-हानि
बट्टा
बिक्रीकर
साधारण ब्याज
चक्रवृद्धि ब्याज
समय एवं दूरी
समय की माप :-
60 सेकण्ड = 1 मिनट
60 मिनट = 1 घंटा
7 दिन = 1 सप्ताह
15 दिन = 1 पक्ष
365 दिन = 1 वर्ष
52 सप्ताह = 1 वर्ष
12 वर्ष = 1 युग
10 वर्ष = 1 दशक
लम्बाई की अंग्रेजी माप :-
12 इंच = 1 फीट [इंच (”), फीट (‘)]
3 फीट = 1 गज
5½ गज = 1 पोल या रूड
22 गज = 1 चेंन
40 पोल = 1 फलांग
10 चेन = 1 फलांग
8 फलांग = 1 मील
80 चेन = 1 मील
1760 गज = 1 मील
3 मील = 1 लीग
लम्बाई की माप :-
10 मिलीमीटर = 1 सेंटीमीटर
10 सेंटीमीटर = 1 डेसीमीटर
10 डेसीमीटर = 1 मीटर
10 मीटर = 1 डेकामीटर
10 डेकामीटर = 1 हेक्टोमीटर
10 हेक्टोमीटर = 1 किलोमीटर
याद रखने की विधि :- मिली, सेंटी, डेसी, मीटर, डेका, हेक्टो, किलोमीटर
मात्रा की माप :-
10 मिलीग्राम = 1 सेंटीग्राम
10 सेंटीग्राम = 1 डेसीग्राम
10 डेसीग्राम = 1 ग्राम
10 ग्राम = 1 डेकाग्राम
10 डेकाग्राम = 1 हेक्टोग्राम
10 हेक्टोग्राम = 1 किलोग्राम
100 किलोग्राम = 1 क्विंटल
10 क्विंटल = 1 टन
क्षेत्रफल की माप :-
100 वर्ग मिलीमीटर = 1 वर्ग सेंटीमीटर
100 वर्ग सेंटीमीटर = 1 वर्ग डेसीमीटर
100 वर्ग डेसीमीटर = 1 वर्ग मीटर
100 वर्ग मीटर = 1 वर्ग डेकामीटर = 1 आर
100 वर्ग डेकामीटर = 1 वर्ग हेक्टोमीटर
100 वर्ग हेक्टोमीटर = 1 वर्ग किलोमीटर
100 वर्ग किलोमीटर = 1 मिरिया मीटर
1 मीटर = 100 सेंटीमीटर , 1000 मीटर = 1 किलोमीटर
आयतन की माप :-
1000 घन मिलीमीटर = 1 घन सेटीमीटर
1000 घन सेंटीमीटर = 1 घन डेसीमीटर
1000 घन डेसीमीटर = 1 घन मीटर
1000 घन मीटर = 1 घन डेका मीटर
1000 घन डेकामीटर = 1 घन हेक्टोमीटर
1000 घन हेक्टोमीटर = 1 घन किलोमीटर
तरल पदार्थ में आयतन की माप :-
10 मिलीलीटर = 1 सेंटीलीटर
10 सेंटीलीटर = 1 डेसीलीटर
10 डेसीलीटर = 1 लीटर
10 लीटर = 1 डेसीलीटर
10 डेसीलीटर = 1 हेक्टोलीटर
10 हेक्टोलीटर = 1 किलोलीटर
1000 मिलीलीटर = 1 लीटर
अंग्रेजी एवं मैट्रिक मापों में सम्बन्ध :-
1 इंच = 2.54 सेंटीमीटर
1 सेंटीमीटर = 0.3937 इंच
1 फीट = 0.3048 मीटर
1 गज = 0.914399 मीटर
1 मील = 1.6093 किलोमीटर
1 मीटर = 39.37 इंच = 3.2802 फीट
1 डेसीमीटर = 4 इंच (लगभग)
1 किलोमीटर = 5/8 मील (लगभग) = 0.6214 मील = 1093.6133 गज
